1989-yilda ekranga chiqqan "Dead Poets Society" ("O'lik shoirlar jamiyati") — bir necha avlod tomoshabinning qalbiga muhrlanib qolgan film. Uning markazida oddiy bir savol turadi: hayotни o'zing istagandek yashashga jur'at qila olasanmi, yoki boshqalar belgilab bergan yo'ldan sokin yurib o'tasanmi? Peter Weir rejissyorligidagi bu asar o'smirlik, she'riyat va ichki erkinlik haqida — va u savol berishni o'rgatadi.

Film haqida

Voqea 1959-yilda, Amerikaning eng nufuzli o'g'il bolalar maktablaridan biri — Welton akademiyasida bo'lib o'tadi. Bu yerda intizom, an'ana va ota-onalarning kutgan natijalari hamma narsadan ustun turadi. Aynan shunday muhitga yangi ingliz tili o'qituvchisi Jon Kiting (Robin Williams) keladi. U boshqa o'qituvchilarga o'xshamaydi: darsликларни qattiq qoidalarga emas, balki tirik tuyg'uга aylantiradi.

Kiting o'quvchilarini she'riyatni shunchaki yodlash uchun emas, balki his qilish uchun o'qishga undaydi. U ularga lotincha "carpe diem" — "kunni qo'ldan boy berma" iborasini o'rgatadi. Bu ibora butun filmning yuragiga aylanadi. O'quvchilar esa Kitingning yoshligida tashkil etgan sirli "O'lik shoirlar jamiyati"ni qaytadan tiklab, tunda yashirin yig'ilib she'r o'qiy boshlaydilar.

Robin Williams — filmning yuragi

Robin Williams Jon Kiting obrazini shu qadar tabiiy va jonli o'ynaydiki, uni unutib bo'lmaydi. U bir vaqtning o'zida ham hazilkash, ham donishmand; ham erkin, ham mas'uliyatli. Williams o'zining komediada hosil qilgan iqtidorini bu yerda nozik dramatik tuyg'u bilan birlashtiradi. Aktyorning o'zi ham aslida shunday — yorqin tashqi ko'rinish ostida chuqur insoniy tuyg'ularni yashiradi.

Kitingning eng mashhur saboqlaridan biri — o'quvchilarni partalar ustiga chiqib turishga undashi. Uning maqsadi oddiy: dunyoga boshqacha nuqtai nazardan qarashni o'rgatish. "Bir narsaga ishonchingiz komil bo'lganda ham, unga boshqa tomondan qarashga harakat qiling" — degan g'oya filmning asosiy xabarlaridan biri.

Neil'ning fojiasi

Filmning eng ta'sirli yo'nalishi — o'quvchi Neil Perry (Robert Sean Leonard) bilan bog'liq. Neil aktyor bo'lishni butun qalbi bilan orzu qiladi. Ammo uning otasi qat'iy: o'g'il shifokor bo'lishi kerak, sahna esa — bo'sh ish. Neil ilк bor teatr sahnasida o'ynab, haqiqiy baxtни his qiladi. Lekin otasining murosasiz qarshiligi va o'z orzusidan voz kechishga majburlik uni fojiali yo'lga olib keladi.

Bu voqea film tomoshabinini larzaga soladi. U ota-ona va farzand o'rtasidagi tushunmovchilik, kutilgan natijalar bosimi va yosh inson orzularining qadr-qimmati haqida og'riqli savollarni o'rtaga tashlaydi. Neil'ning taqdiri orqali film bir haqiqatni eslatadi: bola hayotini boshqarish unga yordam berish emas, balki ko'pincha uni sindirishdir.

Erkinlik va intizom o'rtasida

"Dead Poets Society"ning asosiy mavzusi — shaxsiy erkinlik va jamiyat bosimi o'rtasidagi kurash. Bir tomonda Kiting bor: u o'quvchilarni mustaqil fikrlashga, o'z ovozlarini topishga undaydi. Boshqa tomonda esa maktab tizimi va ota-onalar: ular xavfsizlik, barqarorlik va an'anani afzal ko'radi.

Film bu ikki qarama-qarshilikни bir tomonlama hal qilmaydi. Erkinlik o'z-o'zidan baxt keltirmaydi — u mas'uliyat va ba'zan og'riqni ham talab qiladi. Aynan shu murakkablik filmni shunchaki "yaxshi o'qituvchi haqidagi hikoya"dan ko'ra chuqurroq asarga aylantiradi.

Nima uchun bu film unutilmaydi?

"Dead Poets Society" 1990-yilda eng yaxshi original ssenariy uchun "Oscar" mukofotini qo'lga kiritdi. Ammo uning haqiqiy qudrati mukofotlarda emas — u tomoshabinга ta'sir qilish va o'ylantirishda. Film she'riyatni quruq fan emas, balki hayotни his qilish vositasi sifatida ko'rsatadi.

Filmning so'nggi sahnasi — o'quvchilar o'z o'qituvchisini hurmat va minnatdorlik belgisi sifatida partalar ustiga chiqib turishi — kino tarixidagi eng esda qolarli lahzalardan biriga aylangan. "O Kapitan! Mening Kapitanim!" so'zlari bilan ular Kitingga sodiqliklarini bildiradilar. Bu sahnada film o'zining asosiy g'oyasini yakunlaydi: haqiqiy ustoz — bu sizga javoblarni bermaydigan, balki to'g'ri savollarni berishni o'rgatadigan inson.

Xulosa

"Dead Poets Society" — vaqt sinovidan o'tgan film. U o'smirlik, orzular, ota-ona bilan munosabat va o'z yo'lini topish haqidagi abadiy mavzularni ko'taradi. Robin Williams'ning unutilmas ijrosi, kuchli ssenariy va chuqur insoniy g'oyalar uni nafaqat ko'ngil ochar, balki o'ylantiradigan asarga aylantiradi. Bu film bizga oddiy, ammo muhim narsani eslatadi: hayot qisqa, shuning uchun har bir kunni mazmunli yashashga arziydi. Carpe diem.

Manba: Bilim Manba — "Dead Poets Society" (1989, rejissyor Peter Weir) filmi haqida tahliliy maqola.