Ridley Scott tariхiy epik janrni boshqa hech kim kabi biladi. Uning 2005-yilgi "Kingdom of Heaven" filmi "Gladiator"dan chuqurroq, o'ylanganroq va harakatdan ko'ra insoniy motivatsiyaga ko'proq e'tibor qaratgan asar. Ammo eng muhimi — bu film nasroniylar va musulmonlar o'rtasidagi urush haqida emas. U odamlar haqida.

Syujet

Fransiyalik oddiy temirchi Balian (Orlando Bloom) o'zining ritsarlik unvoniga ega noqonuniy otasi ser Godfrey (Liam Neeson) borligini biladi. Godfrey uni Quddusga taklif qiladi — bu safar din uchun emas, balki imkoniyatlar uchun. "Fransiyada uyi yo'q odam muqaddas yurtda shahar egasi bo'lishi mumkin" deydi u. Quddus o'sha davr uchun iqtisodiy jihatdan gullab-yashnagan shahar, Yevropa esa inqirozda.

1184-yilda Quddusni moxov kasaliga chalingan yosh qirol Bolduin (Edward Norton) boshqaradi — u yuzini kumush niqob bilan yashiradi. Balian qirol vafotidan so'ng shahar boshqaruvini qo'liga oladi. Ammo Templar ritsarlari musulmonlarga qarshi urush boshlaydi. Saladin (Ghassan Massoud) musulmon qo'shinini boshqarib, Quddusga yurish qiladi.

Din emas, siyosat

Film tomosha qilib, "Nega ular din haqida kam gaplashadi?" degan savol tug'ilishi mumkin. Axir, salibchilar yurishlari muqaddas urush emas edimi? Scott bu savoldan qochmaydi — u shunchaki boshqa javob beradi: aksariyat personajlar ilohiyot masalalaridan ko'ra shaxsiy manfaat va hokimiyat uchun kurashadi.

Musulmon olimi Hamid Dabashi filmni shunday ta'riflagan: "U na islomparast, na islomga qarshi edi. Na nasroniyparast, na nasroniyga qarshi. Aslida bu film salibchilar yurishlari haqida ham emasdi." Uning fikricha, bu imon akti — chunki bosh qahramon Balian diniy e'tiqoddan mahrum bo'lsa-da, hayotda ulug' maqsad izlaydi.

Scott nimani aytmoqchi?

Filmning asosiy g'oyasi aniq: aksariyat nasroniylar va musulmonlar tinch yashashga qodir — agar ikkala tomonning ekstremistlari halaqit bermasa. Bu fikr o'sha davrda ham, hozir ham dolzarb. Aynan shu sababli film har ikkala tomondan ham tanqid oldi — muvozanatni "xiyonat" deb bilganlar doim topiladi.

Eng ta'sirchan sahnalardan biri — Bolduin va Saladin ikki qo'shin orasidagi keng dashtda uchrashadilar va to'qnashuvni o'z aralari bilan hal qiladilar. Boshqa bir sahnada Balianning qo'shiniga aytgan so'zlari ham esda qoladi: "Biz bermaganimiz xafa uchun, bu xafagarchilikni ko'rmagan odamlarga qarshi kurashamiz."

Vizual kuch

Scott va operator Jon Mathieson birgalikida qadimgi Quddusning ulkan dekoratsiyasini qurishgan — u CGI fonlar bilan boyitilgan. Sahnalar ko'lami shoshiltirib yuboradi. Saladin qo'shinining Quddusga hujumi — olovli snaryadlar havoda uchadi — tarixiy epiklar uchun namunali sahnalardan biri.

Ammo Roger Ebert to'g'ri ta'kidlagan: jang sahnalari qanchalik ulug'vor bo'lmasin, ko'p ko'rilganidan so'ng eskilik seziladi. Minglab ot, qilich janglari — bularni biz avval ham ko'rganmiz. "Kingdom of Heaven"ning haqiqiy kuchi jang maydonida emas, dialoglar va motivatsiyalar orasida yashiringan.

Xulosa

"Kingdom of Heaven" Ridley Scottning eng past baholangan, ammo eng chuqur filmlaridan biri. U o'zining davri uchun jur'atli qadam qo'ydi — nasroniylar va musulmonlar urushi haqida muvozanatli, insonparvar pozitsiyada film yaratdi. Har ikki tomonni xafa qilgan bo'lsa, ehtimol u biror narsani to'g'ri qilgan.

Manba: RogerEbert.com — "Kingdom of Heaven", muallif: Roger Ebert (5-may, 2005). Maqola o'zbek tiliga moslashtirilgan va qayta ishlangan.