Trumen shousi: Hayotimiz ham shoumi yoki mukammal sahnami?

Mukammal shaharcha va yashirin kameralar

Tasavvur qiling, siz uyg'onganingizda osmondan proyektor yoki sun'iy yorug'lik tushib turibdi. Kundalik hayotingizdagi barcha tanishlar, hatto yaqinlaringiz ham oldindan yozilgan ssenariy bo'yicha harakat qilmoqda. Siz esa buni mutlaqo sezmaysiz. Kinotarixdagi eng o'ziga xos asarlardan biri bo'lgan 1998-yilda suratga olingan "Trumen shousi" filmining bosh qahramoni Trumen Burbank ana shunday g'ayrioddiy olamda yashaydi.

Trumen tug'ilganidanoq televideniye studiyasi tomonidan tanlab olinadi va ulkan yopiq pavilon ichida yaratilgan Seexeyven orolidagi soxta shaharchaga joylashtiriladi. Bu yerda hamma narsa — qo'shnilar, do'stlar va hatto uning rafiqasi ham aktyorlardir. Shou ijodkori va prodyuseri Kristof minnatdor va ishonchli tomoshabinlar uchun yigirma to'rt soat davomida bu hayotni butun dunyoga namoyish etadi. Trumenning shahardan chiqib ketishiga yo'l qo'ymaslik uchun unga bolaligidan suvdan qo'rqish hissi singdiriladi va sayohat qilish xavfli ekani tinchlantiruvchi xabarlar orqali ongiga uqtirib boriladi.

G'oya qanday tug'ilgan edi?

Asar ssenariysi muallifi Endryu Nikkol dastlab bu g'oyani Nyu-York shahrida kechuvchi ilmiy-fantastik triller sifatida tasavvur qilgan edi. U o'zining "The Malcolm Show" nomli qisqacha bayonnomasini yozib tugatganidan so'ng, prodyuser Skott Rudin huquqlarni sotib oladi. Dastlab rejissyorlikka Brayan De Palma jalb etilgan bo'lsa-da, keyinchalik loyihaga avstraliyalik rejissyor Piter Veyr kelib qo'shiladi.

Piter Veyr ssenariyni biroz yengillashtirib, unga ko'proq hayotiy yumshoqlik kiritishni istaydi. Uning fikricha, asl nusxadagi og'ir muhit o'rniga yorqinroq va tomoshabinlar ishonishi mumkin bo'lgan shakl kerak edi. Bosh rol uchun Jim Kerri tanlanadi. Komik aktyor sifatida tanilgan Kerri bu film orqali o'zining jiddiy qirralarini namoyish etishni maqsad qilgandi. U atigi 12 million dollar evaziga rolga rozi bo'ladi va bu o'z hayotidagi eng tez qabul qilingan qarorlardan biri bo'lganini ta'kidlaydi.

Soxta dunyoning yorilib ketishi

Trumen o'z hayotidagi g'alatiliklarni sekin-asta sez boshlaydi. Osmondan yorug'lik moslamasi tushib ketishi, faqat uning ustigagina yomg'ir yog'ishi yoki radioda uning harakatlari birma-bir ta'riflanishi unda shubha uyg'otadi. U o'z shahri faqat o'zi uchun qurilganini tushunib, qochishga urinadi. Turli to'siqlarga qaramay, u o'z qo'rquvini yengib, okeanni suzib o'tadi va nihoyat sun'iy devorga urilib, chiqish eshigini topadi.

Eshik oldida turgan Kristof unga haqiqiy dunyo ham xuddi shunchalik soxta ekanini aytib, qolishga chaqiradi. Ammo Trumen o'zining mashhur iborasini aytadi: "Agar ko'rishguncha ko'risholmasak, yaxshi kun, yaxshi oqshom va xayrli tun!" va tomoshabinlarga tazim qilib o'sha eshikdan tashqariga chiqib ketadi.

Mediasanoat va falsafiy qatlam

Film ekranlarga chiqqach, nafaqat moliyaviy muvaffaqiyat qozondi, balki jiddiy ilmiy va sotsiologik tahlillarga sabab bo'ldi. Tadqiqotchilar bu asar ommaviy axborot vositalarining inson ongiga ta'siri va voyerizm (boshqalarning yashirin hayotini kuzatishga bo'lgan ishtiyoq) muammolarini ochib berganini ta'kidlashadi. Psixoanalitiklarning fikricha, Trumenning holati o'smirlik davridagi oilaviy va ijtimoiy muhitdan qutulib, mustaqil shaxsga aylanish yo'lidagi ruhiy o'tish jarayoniga o'xshaydi. Shuningdek, film qadimgi yunon faylasufi Aflotunning mashhur "g'or allegoriyasi"ning zamonaviy talqini sifatida ham e'tirof etiladi.

Xulosa

Oradan yillar o'tsa ham, "Trumen shousi" o'z ahamiyatini yo'qotgani yo'q. Bugungi raqamli asrda, har bir qadamimiz internetda kuzatilib turgan va shaxsiy hayot tushunchasi o'zgarib borayotgan bir paytda, bu savol yanada dolzarb bo'lib bormoqda: atrofimizdagi voqelik qanchalik haqiqiy va biz o'z hayotimizning haqiqiy egasimizmikin?

Manbalar

• Wikipedia: The Truman Show (CC BY-SA 4.0)
• Wikipedia: Andrew Niccol (CC BY-SA 4.0)
• Wikipedia: Peter Weir (CC BY-SA 4.0)
• Muqova rasmi: A film crew member reviews footage on a monitor, capturing a behind-the-scenes look at the creative process. — cottonbro studio, Pexels License, Pexels

Maqola yuqoridagi manbalar asosida sun'iy intellekt yordamida tayyorlangan. Matn CC BY-SA 4.0 litsenziyasi ostida tarqatiladi.