Napoleon Bonapart faqat harbiy dahо emas edi. U davlat qurilishi, huquq va ta'lim sohasida shunday islohotlar amalga oshirdiki, ularning ta'siri bugungi kungacha seziladi. Konsul va keyinchalik imperator sifatida u zamonaviy Fransiyaning asosini qurdi.

Islohotlar Davri

Hokimiyatga kelgach, Napoleon ma'muriy islohotlarni boshladi. Departamentlar boshida prefektlar tayinlandi — ular markazlashtirishning asosiy quroli bo'ldi. Sud tizimi tubdan o'zgardi: inqilob davrida sudyalar saylanar edi, endi esa hukumat tomonidan tayinlanardi va mansabdan olib tashlanmaslik kafolati berilardi.

Moliyaviy soha ham yaxshilandi. To'g'ridan-to'g'ri soliqlarni yig'ish maxsus amaldorlarga topshirildi, frank barqarorlashtirildi va Banque de France — qisman aktsiyadorlar, qisman davlatga tegishli — tashkil etildi. Ta'lim davlatning asosiy xizmati sifatida qayta tashkil etildi.

Napoleon Kodeksi

1790-yilda boshlangan fuqarolik qonunlarini kodifikatsiya qilish ishlari nihoyat Konsulat davrida yakunlandi. Napoleon Kodeksi 1804-yil 21-martda e'lon qilindi. Bu hujjat inqilobning buyuk yutuqlarini mustahkamladi:

  • Shaxsiy erkinlik
  • Mehnat erkinligi
  • Vijdon erkinligi
  • Qonun oldida tenglik
  • Davlatning dunyoviy xarakteri

Shu bilan birga, kodeks yer mulkini himoya qildi, ish beruvchilarga ko'proq erkinlik berdi va ayollarga cheklangan huquqlar berdi. Keyinchalik Napoleon Kodeksi jahonning ko'plab mamlakatlarida fuqarolik qonunchiligi uchun namuna bo'ldi — Fransiyadan Lotin Amerikasigacha, Qo'shma Shtatlarning Luiziana shtatigacha.

Cherkov Bilan Kelishuv

Napoleon shaxsan dinga befarq edi. Misrda u musulmon bo'lmoqchi bo'lganini aytgani ham ma'lum. Lekin u Fransiyada diniy tinchlik tiklanishi zarurligini tushundi.

Papa Piy VII bilan muzokaralar olib borib, 1801-yilda Konkordatni imzoladi. Papa Fransiya respublikasini tan oldi va barcha sobiq епiskoplarning iste'fo berishini talab qildi. Yangi ruhoniylar Birinchi Konsul tomonidan tayinlanib, papa tomonidan muqaddaslanardi. Ruhoniylarning sobiq mulki sotilishi Rim tomonidan rasman tan olindi.

Imperiyaning E'lon Qilinishi

1804-yilda Britaniya moliyalashtirilgan suiqasd rejalari oshkor qilindi. Napoleon o'z mavqeini mustahkamlash uchun hayotlik konsullikni irsiy imperiyaga aylantirish g'oyasini qabul qildi. 1804-yil 18-mayda imperiya e'lon qilindi.

Toj kiyish marosimi 1804-yil 2-dekabrda Notr-Dam soborida bo'lib o'tdi. Papa Piy VII Parijga keldi. Ammo oxirgi lahzada Napoleon papadan tojni olib, uni o'zi o'z boshiga qo'ydi — hech kimga bo'ysunmasligini namoyish etib.

Imperiyaning Cho'qqisi

1810-yilga kelib Napoleon imperiyasi eng katta hajmiga yetdi. U Jozefinadан ajrashib, Avstriya imperatori Franz I ning qizi Mari-Luiza bilan uylanди. 1811-yilda o'g'li — "Rim qiroli" — tug'ildi. Imperiya atrofini Napoleon qarindoshlari boshqaradigan qo'g'irchoq davlatlar o'rab oldi:

  • Vestfaliya qirolligi — ukasi Jerom
  • Ispaniya qirolligi — akasi Jozef
  • Neapol qirolligi — kuyovi Yoakim Myura
  • Italiya qirolligi — o'gay o'g'li Evjeniy

Shunga qaramay, Napoleon na nemis, na italyan birligini amalga oshirishni o'ylamagan edi. Biroq chegaralarni o'zgartirib, aholini aralashtirib va Fransiya inqilobi g'oyalarini tarqatib, u beixtiyor Germaniya va Italiya birlashuviga zamin hozirladi.

Manba: Encyclopædia Britannica — "Napoleon I", muallif: Jacques Godechot. Maqola o'zbek tiliga moslashtirilgan va qayta ishlangan.