600,000 kishilik Grande Armée Rossiyaga kirdi — va 10,000 ta jangga layoq askar bilan qaytdi. Bu falokatdan keyin Napoleon besh yil ichida taxtdan ag'darildi va Atlantika okeanidagi uzoq orolga surgun qilindi.

Rossiya Yurishi — Tarixdagi Eng Katta Halokatlardan Biri

1812-yil bahorida Napoleon Aleksandr I ni bo'ysundirishga qaror qildi. Rossiya Napoleonning kontinental blokadасini buzib, Britaniya bilan savdo qilayotgan edi. Iyun oyida 600,000 kishilik Grande Armée — Prussiya va Avstriyadan majburan olingan qo'shinlar bilan birga — Neman daryosini kechib o'tdi.

Ruslar chekinib, "kuydirib ketish" siyosatini tutdilar. Sentyabr boshida Napoleon nihoyat Moskvani egalladi — lekin shahar allaqachon yonib ketayotgan edi. Aleksandr muzokaraga rozi bo'lmadi.

Napoleon Moskvaни egalladi, ammo Rossiyani yeka olmadi. Sovuq va ochlik uni mag'lub etdi.

Chekinish halokatga aylandi. Noyabr oyida Berezina daryosini kechib o'tish paytida qo'shin qoldiqlari deyarli halok bo'ldi. Qishda qaytib kelgan askarlar sonini hisoblash mumkin edi — 600,000 dan 10,000 tagacha qisqardi.

Millatlarning Jangi Va Birinchi Taxtdan Tushish

Rossiya falokatidan so'ng Yevropa kuchlari birlashdi. Prussiya, Avstriya, Rossiya va Britaniya Napoleon ga qarshi ittifоq tuzdi. 1813-yil oktyabrda Leypsig yonida bo'lib o'tgan "Millatlar jangi" — Napoleonning eng katta mag'lubiyatlaridan biri bo'ldi. Grande Armée parchalanib ketdi.

1814-yil yanvarida Fransiya barcha chegaralaridan hujumga uchradi. Ittifоqchilar aqlli harakat qildilar: ular Napoleon bilan emas, faqat Fransiya xalqi bilan urushayotganliklarini e'lon qildilar. Mart oxirida Paris taslim bo'ldi.

Napoleon 1814-yil 6-aprelda taxtdan voz kechdi. Ittifоqchilar unga Elba orolini mulk sifatida, 400 kishilik qo'riqchi va imperator unvonini saqlab qolishga ruxsat berishdi.

Yuz Kunlik Qaytish

Napoleon 45 yoshida edi va Elbada тinch yashashga tayyor emasdi. Fransiyada Burbon tiklangan hokimiyatga norozilik kuchaymoqda edi. Napoleon vaziyatdan foydalanib, 1815-yil 1-martda Kannda quruqlikka tushdi.

Alplardagi yo'lda respublikachi dehqonlar uning atrofida to'planди. Uni ushlash uchun yuborilgan askarlar uning tomoniga o'tdi. 1815-yil 20-martda u Parijga kirdi — to'ponsiz, qon to'kilmasdan.

Vaterloo — So'nggi Mag'lubiyat

Ittifоqchilar chegarada qo'shin to'playotgan edi. Napoleon Belgiyaga yurish qilib, 1815-yil 16-iyunda Prussiyaliklarni Lignida mag'lub etdi. Ikki kundan so'ng, 18-iyunda, u Vaterloo yonida Wellingtonning Britaniya qo'shini bilan to'qnashdi.

Jang shiddatli bo'ldi. Napoleon g'alabaga yaqin edi — lekin Bluher boshchiligidagi prussiyaliklar o'z vaqtida yetib keldi. Eski Gvardiyaning qahramonligiga qaramay, Napoleon mag'lub bo'ldi va qochdi.

Parijga qaytib, parlament uni yana taxtdan tushine boshladi. 1815-yil 22-iyunda u o'g'li foydasiga taxtdan voz kechdi. Britaniya eskadroniga o'zini topshirib, u Muqaddas Yelena oroliga surgun qilindi — Afrika qirg'og'idan 2000 kilometr uzoqda.

Manba: Encyclopædia Britannica — "Napoleon I", muallif: Jacques Godechot. Maqola o'zbek tiliga moslashtirilgan va qayta ishlangan.