Aleksandr Makkuin: Podyumni teatrga aylantirgan daho

An'analar kishanini parchalagan tikuvchi

Moda olami o'tgan asrning oxirigacha asosan nafislik, dabdaba va qat'iy qoliplar chegarasida harakatlanardi. 1990-yillarning boshida bu sokin muhitga to'fondek yopirilib kirgan britaniyalik yosh dizayner Aleksandr Makkuin tasavvurlarni butunlay o'zgartirib yubordi. U 1969-yilda tug'ilgan bo'lib, o'z yo'lini Londonning mashhur Savil-Rou ko'chasidagi nufuzli ustaxonalarda tikuvchi shogirdi sifatida boshlagan edi. Bu maskanda u klassik bichim va kiyim tuzilishining nozik sirlarini mukammal egalladi. 1990-yilda, 21 yoshida Markaziy Sent-Martins san'at kollejining magistratura bosqichiga o'qishga kirdi va 1992-yilda o'qishni tamomladi. Uning bitiruv kolleksiyasini taniqli moda muharriri Izabella Blou to'liq sotib oldi hamda uning ustozi va ilhomchisiga aylandi.

Makkuinning dastlabki namoyishlari moliyaviy tanglik sharoitida o'tdi. Pul yetishmasligidan u topilgan eng arzon mato qoldiqlari bilan ishlashga majbur bo'ldi. U bilan yelkama-yelka mehnat qilgan ijodkorlar, masalan, matoga naqsh soluvchi Saymon Angless yoki dizayner Sebastyan Pons, deyarli tekinga yoki kelajakdagi muvaffaqiyatga ishonib xizmat qildilar. Biroq Aleksandr o'z asarlarida o'lim, zo'ravonlik, tarix, romantizm va inson ruhiyatining yashirin qatlamlarini dadil ko'rsatishdan chekinmadi. Shu tariqa uning har bir shousi kiyim ko'rgazmasidan ko'ra ko'proq shiddatli teatr tomoshasi va jonli san'at sahnasiga aylandi.

"The Hunger": Tirik qurtlar va qonli estetika

Dizaynerning 1996-yilgi bahor-yoz mavsumi uchun tayyorlangan yettinchi to'plami — "The Hunger" uning faoliyatida yangi burilish yasadi. Makkuin bu to'plamda 1983-yili suratga olingan vampirlar haqidagi shu nomli kinofilm hamda 1982-yilgi bo'ri-mushuklar haqidagi filmdan ilhomlandi. Italiyalik homiy Eo Bocci orqali Yaponiya kompaniyasi bilan tuzilgan shartnoma tufayli, Makkuin o'z faoliyatida ilk bor to'plamga erkaklar kiyimlarini ham kiritdi. Unga do'sti, islandiyalik xonanda Byork sahna musiqasini yaratib berdi.

Namoyish 1995-yil 23-oktyabrda London Tabiat tarixi muzeyi hududidagi chodirda bo'lib o'tdi. Tomoshabinlar gavjum bo'lishiga qaramay, shou byudjeti bor-yo'g'i 600 funt sterling atrofida edi. Ushbu kechaning eng esda qolarli libosi — shaffof plastmassadan yasalgan va ichiga tirik qurtlar joylangan maxsus korset bo'ldi. Makkuin shou boshlanishidan ikki soat oldin ushbu qurtlarni korset orasiga solib chiqdi. Bu kutilmagan usul orqali u go'zallik bilan parchalanish, hayot bilan chirish o'rtasidagi nozik ziddiyatni ifodaladi. Zargarlik ustasi Shon Lin esa shou uchun yirtqichlik tuyg'usini eslatuvchi kumush tish ko'rinishidagi sirg'a va qovurg'asimon metall kamar yasadi.

Namoyish so'ngida Makkuin kutilmagan harakat bilan tomoshabinlarga norozilik bildirib, orqasini o'girdi. Tanqidchilarning dastlabki fikrlari qarama-qarshi bo'ldi: ba'zilar uni haddidan oshganlikda ayblasa, boshqalar britan modasidagi yagona yangi fikrlovchi deb maqtagan edi. Ammo tijoriy natija o'zini oqladi — ertasi kuniyoq to'plam bo'yicha yuz minglab dollarlik buyurtmalar tushdi.

"Untitled": Ikki o't orasidagi isyon va oltin yomg'ir

1996-yilning kuzida Makkuin kutilmaganda Fransiya poytaxtidagi afsonaviy Givenchy moda uyining bosh dizayneri lavozimiga tayinlandi. Bu qadam unga kutyur olamining murakkab pardozlash sirlarini o'rganish imkonini bergan bo'lsa-da, katta ruhiy bosim olib keldi. Chunki aristokratik fransuz uyi undan bosiq va nafis liboslarni talab qilar, dizaynerning o'zi esa o'tkir, tajribaga boy va ehtirosli shakllarga oshiq edi. Rahbariyat bilan kelishmovchiliklar uning 1998-yilgi bahor-yoz mavsumiga atalgan "Untitled" nomli o'n birinchi kolleksiyasida portladi.

Londonning Gatlif-Roud omborxonasida 1997-yil 28-sentyabr kuni o'tkazilgan ushbu namoyish ikki qarama-qarshi bosqichga bo'lindi. Makkuin qadimiy in va yan falsafasidan kelib chiqib, dastlab qora, provokatsion liboslarni, keyin esa oq, nafis obrazlarni taqdim etdi. Podyum yeriga suv to'ldirilgan ulkan shaffof akril hovuzlar joylashtirildi. Shou boshida hovuzlar ostidan yoritilgan oq nurda porlab turdi. Ikkinchi qismda esa suvga qora siyoh quyilib, shiftidan tilla tusda tovlanuvchi sun'iy yomg'ir yog'dirildi. Modellarning ho'l bo'lgan liboslari va ularning yuzidagi bo'yoqlarning oqishi tomoshabinlarda unutilmas taassurot qoldirdi. Bu sahna Makkuinning erkinlik va san'at yo'lidagi chekinmas kurashining ramziga aylandi.

"The Overlook": Muzlagan o'rmon va qishki izolyatsiya

Makkuinning kino olamiga bo'lgan cheksiz muhabbati uning 1999-yilgi kuz-qish to'plamida yana bir cho'qqiga chiqdi. "The Overlook" deb nomlangan bu o'n to'rtinchi to'plam rejissor Stenli Kubrikning mashhur "The Shining" ("Porlash") filmiga bag'ishlandi. Shou 1999-yil 23-fevralda Londonda bo'lib o'tdi va unga dunyo modasining eng nufuzli shaxsi, Vogue bosh muharriri Anna Vintur ham ilk bor tashrif buyurdi.

Bu safar sahnada shaffof akrildan yasalgan ulkan quti o'rnatildi. Uning ichida sun'iy qor, muzlagan zamin va minglab shamlar bilan yoritilgan qishki qayin o'rmoni gavdalantirildi. To'plamda qalin to'qilgan kiyimlar, mo'ynali qalin choponlar va shimol xalqlarining kiyimlaridan ilhomlangan parkalar namoyish etildi. Shon Lin tomonidan alyuminiy spiral simlardan yasalgan bo'yin va ko'krak korseti hamda tog' billuridan ishlangan buster kabi durdonalar ko'rgazmaning markaziy qismiga aylandi.

Namoyish o'rtasida modellar muz ustida konkilarda uchib, filmdagi dahshatli va yolg'iz atmosferani tiriltirdi. Hatto filmdagi sharpasimon egizak qizlar obraziga ishora sifatida ikki model qo'l ushlashib podyumga chiqdi. Shou yakunlangach, zalda o'tirganlar o'rinlaridan turib uzoq vaqt qarsak chalishdi. O'ta qattiqqo'l tanqidchilar qurshovida bo'lgan moda sanoatida bunday ehtirom nihoyatda kam uchraydigan hodisa edi.

Kutyur va isyon o'rtasidagi meros

Aleksandr Makkuin moda tarixida shunchaki chiroyli liboslar yaratuvchisi emas, balki kiyim orqali inson dardi, qo'rquvi va orzularini hikoya qilgan buyuk dramaturg sifatida qoldi. U kinofilmlarning tasviriy tilini, tabiat qonuniyatlarini va ziddiyatli insoniy tuyg'ularni matoga ko'chirishning uddasidan chiqdi. Uning ko'rgazmalarida qo'llangan jasur uslublar va doimiy hamkorlikda yaratilgan qolipbuzar zargarlik buyumlari bugungi kunda jahonning eng mashhur muzeylarida san'at durdonasi sifatida saqlanmoqda.

Dizayner yaratgan betakror asarlar va shoulardagi qahrli go'zallik kelajak avlodlar uchun cheksiz ilhom manbai bo'lib xizmat qilmoqda. Makkuin bizga bir narsani qat'iy uqtirdi: haqiqiy ijodkor o'z g'oyalari yo'lida qoidalarni buzishdan va o'zining qorong'u, ammo samimiy ichki dunyosini ochib berishdan aslo qo'rqmasligi lozim.

Manbalar

• Wikipedia: The Hunger (collection) (CC BY-SA 4.0)
• Wikipedia: Untitled (collection) (CC BY-SA 4.0)
• Wikipedia: The Overlook (collection) (CC BY-SA 4.0)
• Muqova rasmi: Stylish portrait of models with bold face paint and fashionable outfits. — cottonbro studio, Pexels License, Pexels

Maqola yuqoridagi manbalar asosida sun'iy intellekt yordamida tayyorlangan. Matn CC BY-SA 4.0 litsenziyasi ostida tarqatiladi.