Aleksandr MakKuin: Sahna, qon va matoga ko'chgan isyon

Savile Row ustaxonasidan boshlangan isyon

Moda namoyishlari odatda nafis qadamlar, yengil musiqa va jilvalanuvchi ipak liboslar bilan tasavvur qilinadi. Biroq 1990-yillarda britaniyalik yosh dizayner Aleksandr MakKuin bu osoyishta olamga momaqaldiroqdek bostirib kirdi. Uning namoyishlari oddiy kiyim ko'rgazmasi emas, balki tomoshabinni sarosimaga soladigan, hayajonlantiradigan va hatto qo'rqitadigan haqiqiy sahna asari edi. Londonning qadimiy Savile Row ko'chasida tikuvchilik shogirdi sifatida ish boshlagan MakKuin matoni bichish va tikish sir-asrorlarini mukammal egallagan edi. Ammo uning xayolida odatiy qoliplarga sig'maydigan ulkan g'oyalar to'lib-toshib yotardi.

MakKuin 1990-yilda, 21 yoshida Londondagi nufuzli Sent-Martins san'at kollejining magistratura bosqichiga o'qishga kirdi. Bu yerda u o'zining kelajakdagi safdoshlarini topdi va o'z davrining yana bir mashhur dizayneri Jon Galyanoga munosib raqib bo'lish istagini shakllantirdi. Uning 1992-yilgi bitiruv kolleksiyasini moda muharriri va o'ziga xos uslub egasi Izabella Blou butunlay sotib oldi hamda yosh iqtidorga homiylik qila boshladi. Shundan so'ng MakKuin ketma-ket shov-shuvli namoyishlar o'tkazdi. Cho'ntagida mablag' yo'qligi sababli u mato qoldiqlaridan foydalandi, do'stlari esa unga deyarli pulsiz yordam berishdi. 1995-yilgi namoyishi unga katta shuhrat olib keldi va jahon moda sanoatining diqqat markaziga olib chiqdi.

Qon va go'zallik: "The Hunger" kolleksiyasi

MakKuinning 1996-yilgi bahor-yoz mavsumiga mo'ljallangan yettinchi kolleksiyasi "The Hunger" deb nomlandi. U 1983-yilda suratga olingan, vampirlar mavzusiga bag'ishlangan xuddi shu nomli dahshatli filmdan ilhomlangan edi. Dizayner bu gal italiyalik hamkorlardan ozroq sarmoya jalb qilgan bo'lsa-da, byudjet hali ham juda cheklangan edi. Shartnoma talabiga ko'ra, MakKuin o'z faoliyatida ilk bor erkaklar liboslarini ham taqdim etishi lozim edi.

Kolleksiyaning asosiy ranglari qizil, oq va qora tuslardan iborat bo'lib, o'tkir bichimli nimchalar, charm jaketlar va yirtilgan matolar bilan boyitildi. MakKuin kiyimlarida tabiat elementlarini — charm, qarg'a patlari, yo'lbars terisi naqshlarini g'aroyib uslubda birlashtirdi. Hatto mato dizayneri Kim Xaslerdan o'z onasining iti yungidan sviter to'qib berishni iltimos qildi. Namoyishda 95 ta libos ko'rsatildi, ulardan 28 tasi erkaklar kiyimi edi. Dizaynerning o'ziga xos past belbog'li shimlari ham ushbu to'plamdan joy oldi.

Jonli qurtlar va tikanli kumush: Tirik korset siri

1995-yil 23-oktabrda Londonning Tabiat tarixi muzeyi hovlisidagi chodirda bo'lib o'tgan "The Hunger" namoyishi tomoshabinlar xotirasida o'chmas iz qoldirdi. Namoyish musiqasini islandiyalik xonanda Byork tayyorladi, modellarning soch turmaklari esa 1980-yillardagi pank uslubini eslatardi. Ko'rgazma zargarlik buyumlari bilan ham ajralib turardi: zargar Shon Lin kolleksiya uchun hayvon suyaklari va tikanlarni eslatuvchi kumush taqinchoqlar yasadi.

Kolleksiyaning eng unutilmas va dahshatli qismi shaffof plastikdan yasalgan korset bo'ldi. MakKuin namoyish boshlanishiga bor-yo'g'i ikki soat qolganda ikki qatlamli shaffof plastik orasiga tirik chuvalchanglarni joylashtirdi. Ushbu libos bilan sahnaga chiqqan model chirish va jozibadorlik, hayot va o'lim o'rtasidagi ziddiyatni ifodaladi. Namoyish yakunida tomoshabinlar va tanqidchilar turlicha munosabat bildirishdi: ba'zilar buni san'at cho'qqisi deb atagan bo'lsa, ayrim sharhlovchilar MakKuinni yetuk emaslikda aybladilar. Shunga qaramay, ertasi kuni uning liboslariga 400 ming funt sterlingdan ortiq buyurtma tushdi.

Parij va London orasida: Sahnadagi qora yomg'ir

1996-yilning kuzida MakKuin Fransiyaning afsonaviy Givenchy moda uyiga bosh dizayner etib tayinlandi. Bu tayinlov yosh isyonkor uchun katta sinov bo'ldi. U Parijda talab qilinadigan an'anaviy, hashamatli va bosiq uslub bilan o'zining qorong'u, shiddatli tasavvurlari o'rtasida qolib ketdi. Bu ichki norozilik va ruhiy bosim uning 1998-yilgi bahor-yoz mavsumiga atalgan "Untitled" nomli o'n birinchi kolleksiyasida portladi.

1997-yil 28-sentabrda London omborxonalaridan birida bo'lib o'tgan namoyish sahnasi haqiqiy suv havzalaridan iborat edi. Dastlabki bosqichda suv oq nur bilan yoritildi va oppoq nafis liboslar namoyish qilindi. Shouning ikkinchi qismida esa hovuzlarga quyuq qora siyoh quyildi, shiftga o'rnatilgan tizimdan sariq chiroqlar bilan yoritilgan sun'iy yomg'ir yog'a boshladi. Suvga bo'yalgan modellar yomg'ir ostida yurib, inson his-tuyg'ularining eng tubidagi g'azab va go'zallikni namoyon qildilar. Tanqidchilar ushbu shouni MakKuinning eng yetuk ishlaridan biri sifatida baholashdi.

Qor bo'ronidagi teatr: "The Overlook" va muzlagan o'rmon

Kinoga bo'lgan mehr MakKuinni hech qachon tark etmadi. Uning 1999-yil kuz-qish mavsumi uchun yaratilgan o'n to'rtinchi kolleksiyasi rejissor Stenli Kubrikning mashhur "Yaltirash" (The Shining) filmiga bag'ishlandi va "The Overlook" deb ataldi. Film syujeti chekka hududdagi qorli mehmonxonada kechgani sababli, dizayner bu safar qishki yolg'izlik va sovuqlik mavzusini tanladi.

Namoyish sahnasi qalin shaffof quti ichiga joylashtirildi. Ichkarida sun'iy qor, muzlagan pol va qayin daraxtlaridan iborat qishki o'rmon manzarasi yaratilib, minglab shamlar yoqildi. Liboslar orasida qalin to'qilgan jemperlar, mo'ynali po'stinlar, tog' xalqlari kiyimlaridan ilhomlangan qishki kurtkalar bor edi. Zargar Shon Lin bu safar alyuminiy halqalardan yasalgan noyob korset tayyorladi. Ko'rgazma o'rtasida modellar muz ustida konki uchib, tomoshabinlarni hayratda qoldirdilar. Mashhur Vogue jurnali muharriri Anna Vintur ilk bor MakKuin namoyishiga tashrif buyurdi va butun zal dizaynerni tik turib olqishladi.

Moda chegaralarini buzgan meros

Aleksandr MakKuin 2010-yilda 40 yoshida hayotdan ko'z yumgunga qadar moda olamida tub burilish yasadi. U kiyimni faqatgina kundalik ehtiyoj yoki boylik ko'rgazmasi emas, balki chuqur falsafiy va ijtimoiy fikrlarni ifodalovchi vositaga aylantirdi. Uning tikuvchilik mahorati eng murakkab andazalarni mukammal yaratishga imkon berdi, jasorati esa hech kim jur'at eta olmagan tajribalarga yo'l ochdi.

Bugungi kunda uning asarlari Nyu-Yorkdagi Metropoliten muzeyida va Londondagi Viktoriya va Albert muzeyida namoyish etilgan "Yovvoyi go'zallik" ko'rgazmalarida millionlab tomoshabinlarni o'ziga jalb qilmoqda. MakKuin yaratgan qurtli korset, quyma kumush taqinchoqlar va suv bosgan sahnalar shuni isbotlaydiki, haqiqiy ijodkor o'z asarlari bilan inson ruhiyatining eng sirli burchaklariga qadar kirib bora oladi.

Manbalar

• Wikipedia: The Hunger (collection) (CC BY-SA 4.0)
• Wikipedia: Untitled (collection) (CC BY-SA 4.0)
• Wikipedia: The Overlook (collection) (CC BY-SA 4.0)
• Muqova rasmi: High contrast black and white image of models walking down the fashion runway. — Giovanna P Sola, Pexels License, Pexels

Maqola yuqoridagi manbalar asosida sun'iy intellekt yordamida tayyorlangan. Matn CC BY-SA 4.0 litsenziyasi ostida tarqatiladi.