Berlin — dunyoning eng ko'p tarixiy qatlamlarga ega shaharlaridan biri. Urushlar, inqiloblar, bo'linishlar va qayta birlashuvlar — bularning barchasi shahar san'atida iz qoldirgan. Mana Berlin tarixini aks ettiruvchi oltita ajoyib rasm va ularning ortidagi qiziqarli hikoyalar.

"Jamiyat ustunlari" — Georg Grots (1926)

Dada harakati vakili Georg Grots urushdan keyingi Germaniya burjuaziyasini keskin satirik tarzda tasvirladi. Bu rasmda old planda eski aristokrat — yuzida duel jarohat izi, qo'lida pivo va qilich, ko'zoynaklari esa ko'r — turadi. Uning orqasida millatchining boshida qozon, qo'lida gazeta; social-demokratning esa miyasi bug'lanayotgan go'ng bilan to'la. Bir chetda shahar yonayotgan paytda tinchlik va'z qilayotgan cherkov ruhoniysi. Grots hokimiyatning yemirilgan axloqini shu qadar keskin tasvirladiki, rasm Natselar partiyasi bilan doimiy ziddiyatda bo'ldi. Rasm hozir Nationalgalerie'da saqlanadi.

"Muloyim suhbat" — Gerard ter Bork (1654-55)

Gollandiyalik usta rassom Gerard ter Bork portrеt va janr sahnalarini nozik elegantlik bilan tasvirlar, ayniqsa matolarning to'qimasini ifodalashda tengsiz edi. Bu rasmda sahna noaniq — u "Otalik nasihat" deb ham ataladi. Orqasi tomonga o'girilib turgan ayolning yoqasidagi kumush-pushti terisining bir ko'rinishi sezuvchan his uyg'otadi. Rang-barang to'qimalar, iliq va boy ranglar, puxta sahnalar — bular ter Bork ijodining muhri. Rasm Gemäldegalerie muzeyida joylashgan.

"Skripka chalan o'lim bilan o'z-o'zini tasvirash" — Arnold Byoklin (1872)

Shveytsariyalik rassom Arnold Byoklin ijodida o'lim doimiy mavzu edi, shuning uchun uning eng mashhur portreti ham aynan o'lim bilan bog'liq. Rasm romantizm an'anasida ishlangan bo'lib, rassom ko'zlari bilan tomoshabinga qat'iy qaraydi, uning ortida esa skripka chalayotgan o'lim siljining timsolida ko'rinadi. Rasm turli savollarga yo'l qo'yadi: rassom o'lim ohanging eshityaptimi, insonning o'tkinchililigini tan olyaptimi yoki o'limga qarshi turib, san'ati orqali abadiylikni da'vo qilyaptimi? Rasm ikkinchi Jahon urushigacha Germaniya rassomlari orasida eng buyuk deb hisoblangan Byoklin kasal va nihoyatda mashhur paytda chizilgan. Gustav Maler'ning To'rtinchi simfoniyasining ikkinchi qismi — "O'lim skripka chaladi" — aynan shu rasm bilan ilhomlantirilgan.

"Balkon xonasi" — Adolf fon Mensel (1845)

Birinchi qarashda bu rasm fransuz impressionistlarining asarlariga o'xshaydi. Aslida esa u prussiya buyukligi bilan shuhrat qozongan nemis rassomining ijodi. Rasmda ochiq balkon eshigidan kirib kelayotgan shaffof parda va pol bo'ylab kessib o'tayotgan quyosh nuri ko'rinadi. Stul nurning o'rtasida, katta ko'zguda esa xonanin ko'rinmas qismi aks etadi. Tabiiy yorug'lik, erkin mo'yqalam zarblari, oddiy hayot parchasining tasodifiy qolipga olinishi — bular impressionizmni oldindan bashorat qiladi. Mensel hayotida bunday rasmlarni yashirgan va impressionizmni qoralagan. Faqat uning o'limidan keyin bu asarlar munosib baholandi.

"Isida va Osiris ma'badi" — Karl Fridrix Shinkel (1816)

Prussiya neoklassik arxitektori Shinkel Berlin'ning eng ulug'vor binolarini loyihalagan: Neue Wache, Schauspielhaus va Altes muzeyini. Ammo bu rasm uning arxitektura ijodidan emas, sahnа dizayni — Motsart'ning "Sehr qo'ng'irog'i" operasining yakuniy sahna dekoratsiyasi — dan namuna. Rasm Sarastroning Isida va Osiris ma'badini tasvirlaydi. Shinkel, Motsart va librettochilarning barchasi mason edi — opera g'oyalari ham masonlikka oid: aql, donolik va ma'rifat g'alabasi qorong'ulik ustidan. Ustunlardagi maxluqlar — yerosti olamining qo'riqchilari — Shinkel'ning real hayotdagi binolarida qo'llagan yunon ma'badlari uslubining o'ziga xos talqini. Rasm Berlin davlat muzeylarida saqlanadi.

"G'ning bir qismi" — Paul Kle (1927)

1925-yilda Bauhaus Dessau'ga ko'chgach, Paul Kle 1926-yilda fakultetga qo'shildi. Garchi u muqovа ishlab chiqarish ustaxonasini boshqargan bo'lsa-da, uning 1921-1931-yillardagi shakl nazariyasi bo'yicha ma'ruza kursi — ham talabalar, ham o'z ijodiga — eng kuchli ta'sir ko'rsatdi. Rasmning uchdan ikki qismi loyqa jigarrang, uchdan bir qismi to'q ko'k rangda — kichik shahar loyqadan ko'tarilib chiqadi. Noto'g'ri perspektiva, g'alati burchaklar, hech qayoqqa bormaydigan yo'llar, shamolga e'tiborsiz turli yo'nalishda hilpirayotgan bayroqlar. Ammo bu tasodifiylik ortida matematikaviy aniqlik yashiringan — Kle har doim ranglar va shakllar uyg'unligini izlagan.

Manba: Britannica — "These 6 Paintings Shine a Light on Berlin's Past". Maqola o'zbek tiliga moslashtirilgan va qayta ishlangan.